Địa chỉ : Số 118 - Tổ 9 K3 - Thị trấn cầu Diễn - Từ Liêm - Hà Nội. Tel: 04 2245 0069 - Fax : 043 763 2942 - Hotline: 0982 530 567
  • abc
  • abc
  • abc
  • abc
  • abc

Tìm kiếm

Ngôn ngữ: Vietnam English

Hỗ trợ trực tuyến

Quảng cáo

Kiến thức

TT số 21/2013/TT-BNN PTNT Ban hanh DM  thuốc BVTV 2013

TT số 21/2013/TT-BNN PTNT Ban hanh DM thuốc BVTV 2013

Thông tư Số 21 /2013/TT-BNNPTNT ngày 17 thang 4 năm 2013 Ban hành Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng, hạn chế sử dụng, cấm sử dụng và Danh mục bổ sung giống cây trồng được phép sản xuất, kinh doanh ở Việt Nam

xc

Định mức đơn giá phòng trừ mối năm 2012

Định mức đơn giá phòng trừ mối năm 2012

Tập định mức đơn giá phòng trừ mối trong công trình xây dựng và xử lý côn trùng gây hại ban hành kèm theo Quyết định số: 20QĐ/TWH ngày 26 tháng 06 năm 2012 của Hội KHKT Lâm nghiệp Việt Nam.

xc

Danh mục thuốc BTVT 2012( Mối và bảo quản lâm sản)

Danh mục thuốc BTVT 2012( Mối và bảo quản lâm sản)

Danh mục thuốc BTVT 2012( Mối và bảo quản lâm sản) được phép sử dụng, hạn chế tại VIệt Nam năm 2012

xc

Danh mục thuốc bảo vệ thực vật 2012

Danh mục thuốc bảo vệ thực vật 2012

Danh mục thuốc BVTV 2012 được phép sử dụng, hạn chế sử dụng, và cấm sử dụng tại Việt Nam năm 2012 ban hành kèm theo thông tư 10/2012/TT-BNNPTNT ngày 22/2/2012.

xc

Các loại côn trùng

  • cc9
  • ct9
  • ct6
  • ct 5a
  • ct4
  • Ct1
  • k9a
  • k9
  • k8
  • k7
  • k6
  • k5
  • k4
  • k3
  • k2
  • k1
  • nhen
  • bongua
  • bongua
  • kien7
  • kien5
  • dao xuan
  • kien
  • Moilinh1
  • Acromyrmex1
  • kien cat la 1
  • la suong
  • top 5
  • kien cat la
  • ctn 3t bo 12
  • ctn 3t bo2
  • ctn 3t bo 1
  • ctn 3t bo 8
  • ctn 3t BO4
  • ctn2tranh 8
  • ctnew1
  • moitho
  • moichua1
  • moi tho
  • ong bap cay
  • Bo 11
  • CONTRUNGLA
  • K.inchanus
  • hoa va ong
  • contrungla
  • Batterfly
  • Chuon1
  • 1-4
  • ct3
  • chuon chuon trang nau
  • chuon chuon ot
  • Chuon chuon
  • Termite
  • ong1
  • KIENLA
  • kien nam trong nam nho

Termite – Tổng quan về mối & Mối hại lâm sản

Mối là côn trùng đa hình thái, chúng có đời sống xã hội chặt chẽ, sống kín đáo trong đất và trong các giá thể bằng gỗ, mối gây thiệt hại lớn cho ngành lâm nghiệp, thuỷ lợi, xây dựng, kiến trúc.

 

  Mối không những phá hại những nhà tranh tre nứa lá, nhà cấp 4 mà chúng xâm nhập gây hại những cấu kiện bằng gỗ trong cao ốc nhiều tầng, chúng còn phá hại các loài cây công nghiệp như cao su, cà phê, mía, chè, mối phá hại các sản phẩm có nguồn gốc từ xenlulo. Theo báo Time ngày 13 tháng 7 năm 1978 đưa tin rằng loài mối Coptotermes formosanus đã gây hại cho một số công trình kiến trúc ở miền Nam nước Mỹ, gây thiệt hại mỗi năm hàng tỷ đô la, còn theo tác giả Lâm Thụ Thanh thì ở Trung Quốc mỗi năm mối gây hại trên 1500 triệu nhân dân tệ.

Ở Việt Nam theo thống kê chưa đầy đủ mỗi năm mối gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng (Nguyễn Chí Thanh, 1999).

Vị trí phân loại của mối

 

 Phân loại khoa học    

Giới(regnum)                 Animalia     

Ngành(phylum)         Arthropoda     

Lớp(Class)                 Insecta     

Phân lớp(Subclass)         Pterygota     

Cận lớp(Infraclass)          Neoptera     

Siêu bộ (Superorder) Dictyoptera     

Bộ (ordo)                  Isoptera  Brullé 1832  

Các Họ   

Mastotermitidae
Kalotermitidae 
Termopsidae 
Hodotermitidae 
Rhinotermitidae
Serritermitidae 
Termitidae 

 Theo hệ thống phân loại côn trùng thì mối là côn trùng nguyên thuỷ thuộc bộ cánh bằng Isoptera, có họ hàng gần gũi với gián, niên đại tồn tại của mối có đến 200 triệu năm (Zalessky, 1937), còn kiến thì niên đại tồn tại của nó ước khoảng 70 triệu năm, nên người ta nói rằng mối là tổ tiên của lớp côn trùng. Phương thức sinh sống của mối Isoptera và ong kiến Hymenoptera là rất giống nhau, chúng là côn trùng xã hội, đều sống thành quần thể, và đã cùng với niên đại tồn tại của loài người không đến 1 triệu năm.


Thời điểm hóa thạch: Hậu Trias

Theo tài liệu của Emerson (1952), trên thế giới đã phát hiện được 1855 loài trong đó có 1762 loài hiện nayđang tồn tại và ước có 93 loài hoá thạch. Theo bản danh lục côn trùng và mối trên thế giới của Snyder năm 1949 để từ đó bổ sung tu chỉnh cho phong phú thêm thì trong 12 năm từ năm 1952 đến 1963 là ngừng không bổ sung thì trên thế giới đã phát hiện thêm 150 loài mối mới đưa tổng số loài mối lên 2000 loài trong đó bao gồm cả hoá thạch. Hàng năm, trên thế giới lại phát hiện thêm những loài mối mới, theo thống kê chưa đầy đủ thì số loài mối trên thế giới có khoảng trên 2000 loài kể cả hoá thạch.

Ở nước ta, theo thống kê của Nguyễn Đức Khảm (1976, 1989) đã phát hiện được 82 loài mối chiếm 4,1% số loài mối có trên toàn thế giới (bảng 1.5)

Mối phân bố tập trung ở khu vực châu Phi, châu Mỹ, châu Úc, châu Á, các nước vùng Địa Trung Hải, Bắc Mỹ giáp giới với Canada. Nói về toàn cầu thì châu Phi là đại bản doanh phân bố các loài mối (Thái Bang Hoa 1964).

Vị trí phân loại của mối thuộc bộ cánh bằng có thể phân chia các họ theo hệ thống thường dùng sau đây:

 

Đặc trưng hình thái bên ngoài của mối

Mối là côn trùng đa hình thái, mỗi một tổ mối tự hình thành một quần thể, đầu tiên từ một đôi mối cánh (sau này gọi là mối vua và mối chúa nguyên thuỷ) chúng bắt đầu giao phối và đẻ trứng, sau đó nở thành mối non, từ mối non sau phân hoá thành hai loại hình lớn là loại hình sinh sản và loại hình không sinh sản. ở hai loại hình lớn này có thể phân chia thành nhiều đẳng cấp, trong loại hình không sinh sản có mối lính và mối thợ còn loại hình sinh sản có mối cánh, và mối cánh ngắn (có khi còn gọi là mối giống).

Thân thể của mối cũng giống như những côn trùng khác gồm có 3 phần là đầu, ngực và bụng. Đầu có thể cử động tự do và có các khí quan quan trọng như miệng, râu đầu và mắt, 3 đốt ngực có 3 đôi chân, ở thành trùng có cánh còn có 2 đôi cánh. Bụng có 7 đốt bên trong có cơ quan tiêu hoá, sinh sản, các lỗ thở ở hai bên các đốt bụng.

 Đặc tính sinh vật học của mối

a. Đẳng cấp loại hình của mối

Trong quần thể mối có 2 loại hình lớn là: Mối sinh sản và mối không sinh sản. Trong mỗi loại hình này lại chia ra nhiều đẳng cấp (phân cấp) khác nhau:

+ Loại hình sinh sản hay gọi là mối sinh sản

Đối với loại hình này có thân hình tương đối lớn, nhất là mối chúa có phần bụng cực kỳ to, cơ thể chúng có cơ quan sinh sản phát dục hoàn chỉnh, nên trong quần thể mối chúa có chức năng giao phối và đẻ trứng, về nguồn gốc và hình thái trong loại hình này không giống nhau có thể chia thành 3 đẳng cấp như sau:

- Mối vua và mối chúa nguyên thuỷ

Mối cánh trưởng thành sau khi bay giao hoan, rụng cánh ghép đôi, giao phối và đẻ trứng gọi là mối vua mối chúa nguyên thuỷ(đầu tiên). Về hình thái có màu thẫm hơn, rắn chắc hơn, có mắt kép và mắt đơn phát triển. Một đặc điểm để nhận biết là mặt lưng của ngực giữa và ngực sau còn giữ lại hai đôi vẩy cánh, chúng có sức sinh sản lớn, mối vua có chức năng thụ tinh, mối chúa sinh sản.

- Mối vua mối chúa bổ sung cánh ngắn

Loại hình này có thể không phải là đẳng cấp phổ biến tồn tại. Về hình thái thì màu sắc của thân hơi nhạt và mềm hơn, có mắt kép và có đặc điểm để nhận biết là ngực giữa và ngực sau có hai đôi cánh nhỏ, ngắn giống như cánh con cào cào còn non, sức sinh sản yếu hơn mối vua và mối chúa nguyên thuỷ. Mối vua và mối chúa cánh ngắn thường xuất hiện khi mối vua và mối chúa nguyên thuỷ chết, nhưng cũng có khi tồn tại đồng thời với mối vua và mối chúa nguyên thuỷ.

- Mối vua và mối chúa không cánh

Loại hình này tồn tại không phổ biến, ít thấy, về hình thái thì màu sắc thân thể nhạt thường là màu vàng có khi màu trắng, cơ thể mềm, không có cánh và mắt kép. Một đặc điểm nổi bật về mặt sinh học là mối vua và mối chúa không cánh không bao giờ bay ra khỏi tổ vì không có cánh đầy đủ và không có cánh để bay giao hoan phân đàn như mối cánh trưởng thành đồng loại, loại hình này thường xuất hiện khi mối vua và mối chúa nguyên thuỷ chết.

+ Loại hình không sinh sản

- Mối lính:

Mối lính thuộc đẳng cấp thứ 2 trong loại hình không sinh sản. Trong chủng loại mối thì ngoài giống Anoploptermes không có mối lính ra, những chủng loại còn lại đều có mối lính. Đối với phân họ Nasutermitinae, hàm trên nhỏ, phần trán kéo dài thành dạng dài gọi là ống trán, còn các mối lính thuộc họ khác đều có hàm trên phát triển. Mối lính có chức năng bảo vệ quần thể mối. Do chuyên hoá bộ phận miệng, hàm trên rất phát triển dùng để bảo vệ nên mối lính mất đi chức năng tự lấy thức ăn cho mình, để tồn tại cho mối lính, mối thợ đã phải mớm thức ăn cho mối lính. Đối với một số loài có hai loại mối lính: mối lính to và mối lính nhỏ.

 

- Mối thợ (Mối lao động):

Mối thợ là đẳng cấp chiếm đông nhất trong loại hình không sinh sản của quần thể mối. Đối với những họ mối tương đối nguyên thuỷ như Kalotermitidae và Termopsidae thì thường thiếu mối thợ còn các họ khác thì mối thợ chiếm đại đa số. Cũng giống như mối lính, mối thợ cũng chia ra đực và cái nhưng cơ quan sinh sản phát dục không hoàn chỉnh, do vậy chúng không đẻ được trong quần thể mối. Mối thợ đảm nhận nhiệm vụ kiếm thức ăn, xây tổ, làm đường mui, mớm thức ăn cho mối vua mối chúa, mối lính, chăm sóc mối non, vận chuyển trứng mối để duy trì sinh sống của quần thể mối, về hình thái mối thợ gần giống mối non, nhưng thân hình lớn hơn mối non, mối thợ thân có màu thẫm hơn nhất là bộ phận miệng của mối thợ được kitin hoá cao, nên rắn chắc và có màu nâu hoặc màu thẫm. Đại đa số mối thợ có một loại nhưng cũng không ít loài có hai loại mối thợ: mối thợ to và mối thợ nhỏ như Macrotermes annandalei Silv. Về kích thước thì mối thợ to lớn hơn mối thợ nhỏ rất rõ rệt nhưng chức năng giữa chúng với nhau thì chưa được nghiên cứu rõ ràng.

b. Thời kỳ bay giao hoan phân đàn

Hiện tượng bay giao hoan phân đàn (vũ hoá) là một đặc tính sinh học của mối, qua đó mà mối duy trì được nòi giống và phát triển. Theo tài liệu đã được công bố thì ở nước ta mối bay giao hoan phân đàn từ tháng 4 đến tháng 8 hàng năm, nhưng thời gian bay giao hoan sớm hay muộn tuỳ thuộc vào từng loài mối và khí hậu cụ thể hàng năm mà thay đổi, nhưng thời gian bay giao hoan phân đàn tập trung vào tháng 4, 5, 6 và 7

  Trong quá trình phát triển quần thể mối thì sự hình thành mối cánh trưởng thành (thành trùng có cánh) là khâu quan trọng nhất để quần thể mối tiến hành phân đàn sinh sản. Thiếu trùng (mối non cánh ngắn - mối cánh ngắn) sau khi hoàn thành lần lột xác cuối cùng thì thành mối cánh trưởng thành. Đôi khi mối cánh trưởng thành còn lưu lại trong quần thể mà nó đang sống một thời gian đợi đến khi điều kiện ngoại cảnh thích nghi mới bay khỏi quần thể mà ra ngoài, hiện tượng này gọi là phân đàn, bay giao hoan. Đối với loài Reticulitermes speratus Kolbe thì bay giao hoan vào mùa xuân, khi trời ấm áp, nhiệt độ không khí đạt 20oC, áp suất không khí vào lúc trưa và chiều là 760 mmHg. Mối cánh trưởng thành có thể bay giao hoan toàn bộ một lần, cũng có thể do một nguyên nhân nào đó chúng không bay cả một lần mà giữ lại một số cá thể sẽ đợi bay vào một lần sau. Do vậy cùng một loài mối trong cùng một vùng, một năm có thể có nhiều lần bay giao hoan.

Những nghiên cứu gần đây cho thấy rằng mối cánh trưởng thành khi còn sống trong quần thể thì giữa mối cánh trưởng thành đực và mối cánh trưởng thành cái rất " thờ ơ" với nhau, khi chúng còn mang trên cơ thể đôi cánh dài hoàn chỉnh thì chúng không ghép đôi và giao phối, chỉ khi mối cánh trưởng thành bay ra khỏi quần thể mối, chúng bay lượn nhiều vòng qua lại, sau đó đậu xuống đất, lúc này con đực và con cái tiếp xúc với nhau, sau đó hai đôi cánh rụng đi để lại vẩy cánh, con cái đi trước, con đực đi sau ghép đôi, giao phối đẻ trứng, một tổ mối mới được hình thành. Do vậy, trong một tổ mối ví dụ như Coptotermes formosanus Shir không bao giờ có mối vua và mối chúa mang cánh dài, chỉ có mối vua mối chúa nguyên thuỷ và mối vua mối chúa cánh ngắn mà thôi.

 

Bảng 1 Thời gian bay giao hoan phân đàn của một số loài mối

ở miền Bắc Việt Nam (Nguyễn Đức Khảm 1976)

   Tên loài/ tháng phân tổ

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

Neotermes termillesemus

 

 

+

+

+

+

+

+

+

+

Cryptotermes domesticus

 

+

+

+

+

+

+

+

 

 

Coptotermes formosanus

 

+

+

+

?

+

 

 

 

 

Coptermes ceylonicus

 

+

+

+

 

 

 

 

 

 

Coptotermes curvignatus

 

 

 

+

+

 

 

 

 

 

Microcerotermes bugnioni

 

 

+

+

?

+

 

 

 

 

Procapritermes sowwerbyi

 

 

+

?

 

 

 

 

 

 

Capritermes nitobei

 

+

+

+

+

 

 

 

 

 

Capritermes semarangi

 

+

+

+

+

 

 

 

 

 

Capritermes tetraphitus

 

 

+

+

 

 

 

 

 

 

Capritermes frontalus

 

+

?

?

?

 

 

 

 

 

Macrotermes annandalei

 

 

+

+

+

+

 

 

 

 

Macrotermes barneyi

 

 

+

+

+

+

 

 

 

 

Microtermes dimorplus

 

+

+

+

 

 

 

 

 

 

Odontotermes pahamensis

 

+

?

 

 

 

 

 

 

 

Odontotermes hainanensis

+

+

+

+

 

 

 

 

 

 

Odontotermes formosanus

 

+

+

+

+

+

 

 

 

 

Odontotermes ynnanensis

 

 

 

+

+

+

?

+

 

 

Speculitermes donhanensis

 

 

+

+

+

 

 

 

 

 

  Nasulitermes senae

 

 

+

+

 

 

 

 

 

 

Lacessititermes holmgreni

 

 

+

?

 

 

 

 

 

 

 

1

10

17

17

10

8

2

2

1

1

                   

Ghi chú:           ( + )  : Có mối cánh bay ra

                ( ?)    : Chưa theo dõi được.

 c. Sự hình thành tổ mối

Khác với các loài côn trùng hại gỗ khác là mối sống trong tổ mối, tổ mối này là đại bản doanh hay là "mái nhà chung" cho quần thể mối có nhiều cá thể, còn côn trùng cánh cứng hại gỗ thì thường sống trong hang của mỗi cá thể. Đối với họ mối có đẳng cấp thấp cho thấy tổ đơn giản như họ Kalotermitidae, Termopsidae thì tổ chỉ là những khoang nhỏ trong gỗ, còn các họ mối có đẳng cấp cao hơn như Rhinotermitidae, Termitidae thì tổ mối phức tạp hơn, trong tổ có cung vua, có đường giao thông đi lại..., thông thường người ta chia làm 3 loại tổ mối.

- Mối sống trong gỗ:

Loại tổ mối này thường làm trong gỗ, tổ đơn giản như giống mối gỗ khô Cryptotermes, tổ không có liên hệ với đất, hoặc tổ trong cành cây khô như Gryptotermes càng không liên hệ với đất.

- Mối sống trong đất:

Đối với những loài này chúng dựa vào đất để làm tổ, thường ở gần phần rễ của cây hoặc cầu thang, cột gỗ chôn trong đất. Tổ của nhóm mối này có thể chìm trong đất hoặc nửa nổi nửa chìm trong đất như Odontotermes, Macrotermes, Capritermes, (Termitidae).

- Mối sống trong gỗ và đất:

Tổ của những loài mối này có thể ở trong gỗ đã khô, hoặc trong thân cây, cột nhà chôn trong đất hoặc tổ ở trong đất. Đương nhiên tổ của chúng được xây dựng ở trong gỗ nhưng vẫn có đường giao thông nối liền với đất và nguồn nước như giống Coptotermes và Reticulitermes (Rhinotermitidae).

d. Sự phát dục quần thể mối

Đối với quần thể mối trưởng thành thì mỗi năm có thể sản sinh ra một số mối cánh trưởng thành tương đương. Mùa xuất hiện mối cánh trong quần thể tuỳ thuộc vào chủng loại và khu vực là không giống nhau.

Ở nước ta, phần lớn mối cánh hoàn thành phát dục vào mùa xuân và mùa hè. Theo Gay và Greaves(1940) thì trong quần thể mối nhà, Coptotermes lacteus (Frogg) có đến 100.000 cá thể mối cánh trưởng thành.

Mối cánh non sau khi lột xác lần cuối thì thành mối cánh trưởng thành, chúng còn lưu lại trong quần thể mà nó đang sống chờ đến khi điều kiện hoàn cảnh thích hợp mối bay rời khỏi quần thể gọi là phân đàn. Thiên địch của mối cánh trưởng thành rất nhiều, nên tỷ lệ chết của chúng rất cao, do vậy mà mối cánh trưởng thành bay ra nhiều mà tỷ lệ tồn tại và sống chỉ một phần rất nhỏ. Sau một tuần lễ ghép đôi, giao phối thì đẻ trứng, năng lực đẻ trứng nhiều hay ít tuỳ theo loài, nhưng nói chung là lúc đầu đẻ ít về sau tăng dần lên. Lúc này mối cánh trưởng thành rụng cánh đực được gọi là mối vua, về hình thái biến hoá rất ít, còn mối cánh trưởng thành cái được gọi là mối chúa, phần bụng dài ra và to ra. Lúc đầu mới hình thành tổ thì mối thợ nhiều mối lính ít và chưa có mối cánh trưởng thành, sau một số năm nhất định tuỳ theo loài số lượng mối thợ mối lính tăng lên thì mới sản sinh ra mối cánh trưởng thành.

Tuổi thọ của các cá thể và quần thể cho đến nay còn chưa rõ ràng, mối lính, mối thợ trong loại hình không sinh sản có tuổi thọ ngắn khoảng từ 2-3 năm đối với Coptotermes formosanus, thời gian dài tối đa thì cũng chưa xác định. Đối với mối vua mối chúa trong loại hình sinh sản thì kéo dài hơn, theo tài liệu nước ngoài thì một đôi mối vua mối chúa nguyên thuỷ có thể sống trên 25 năm. Theo Rateliffe (1952), thì quần thể loài Eutermes triodiae có thể sống kéo dài 100 năm. Khi mối vua mối chúa nguyên thuỷ chết thì sản sinh ra mối vua và mối chúa bổ sung và tiếp tục sinh sản để quần thể mối tiếp tục tồn tại.

e. Thức ăn của mối

Thức ăn của mối chủ yếu có nguồn gốc từ thực vật, các loại nấm được cấy trong tổ, có khi chúng ăn cả da của đồng loại lột xác, thi thể của đồng loại trong một tổ mối, thậm chí khi hiếm thức ăn lên đến cực điểm chúng nuốt cả trứng mối và mối non, nhưng đó không phải là nguồn thức ăn chủ yếu của chúng. Trong quần thể mối, mối thợ đảm nhận nhiệm vụ rất chủ yếu này. Quá trình dinh dưỡng của mối diễn ra như sau: Đầu tiên thức ăn do mối thợ nuốt vào trong cơ thể, sau đó mối thợ đem thể dịch thức ăn đã được tiêu hoá hoặc tiêu hoá một phần có trong cơ thể ựa ra đường miệng hoặc bài tiết ra đường hậu môn để bón cho mối vua, mối chúa, mối lính, mối non mà bản thân chúng không lấy được thức ăn, giữa những mối thợ cũng bón lẫn cho nhau bằng miệng. Đương nhiên thành phần dinh dưỡng trong thức ăn ở trong ruột bị hấp thụ hết thì bài tiết ra những viên phân mối và thường thường được dùng viên phân này làm nguyên liệu xây tổ mối. Quá trình tiêu hoá thức ăn diễn ra như vậy là nhờ trong ruột mối có vi sinh vật cộng sinh và những vi sinh vật cộng sinh này có khả năng phân huỷ xenlulo thành monoxacarit là sản phẩm mà mối có thể hấp thụ được.

 Một số yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển của quần thể mối

+ Ẩm độ và nước: Tuỳ theo loài mối mà nhu cầu về nước có khác nhau. Đối với mối gỗ khô thì nhu cầu về nước không nhiều, tổ mối không thông với đất và nguồn nước. Đối với gỗ ẩm ví dụ như giống Coptotermes, Reticulitermes (Rhinotermitidae) hoặc Odontotermes, Macrotermes... (Termitidae) thì nhu cầu về nước cao hơn nhiều và không thể thiếu nước, thiếu nước mối sẽ chết do vậy tổ của những giống mối này nhất thiết phải liên hệ với đất và nguồn nước. Mối lấy nước đưa về tổ, mối thợ tiếp nước cho mối vua, mối chúa, mối non. Đối với các giống mối thuộc họ mối đất Termitidae thì nước còn là nguồn cung cấp độ ẩm cho nấm trong vườn nấm phát triển, mối còn dùng nước nhào luyện với đất để xây tổ, xây đường mui để mối đi lại. Mối lấy nước trực tiếp bằng cách uống nước tự do, hút nước trong đất, trong thức ăn, nước được mang về tổ dưới dạng những viên đất đã được thấm nước và dự trữ vào vách của tổ, trong vườn cấy nấm. Độ ẩm không khí trong tổ mối thường gặp vào khoảng 95-98%.

Từ những kết quả khảo sát trên, nhiều ý kiến cho rằng muốn diệt mối phải cắt nguồn nước làm cho mối chết khát, nhưng cho đến nay những ý tưởng đó vẫn chưa biến thành hiện thực.

+ Nhiệt độ: Tổ mối có kiến trúc đặc biệt, kín đáo và ở một mức độ nhất định quần thể mối hoạt động và có khả năng điều hoà nhiệt độ làm cho nhiệt độ trong tổ ít thay đổi, mặc dù nhiệt độ bên ngoài tăng hay giảm. Khi nhiệt độ môi trường bên ngoài giảm dần, trời trở lên lạnh mối ít đi xa kiếm ăn, tập trung về tổ chính, các cá thể trong tổ mối hoạt động mạnh tăng cường hấp thụ Oxy và thoát hơi nước để điều hoà nhiệt độ.

Về mùa hè mối phân tán đi kiếm ăn xa, đào thêm hang mới, đến những nơi ấm áp, ẩm thấp, ít tập trung ở tổ chính, nên mùa hè nhiệt độ môi trường bên ngoài tăng nhưng nhiệt độ trong tổ không tăng.

+ Ánh sáng: ánh sáng có ảnh hưởng đến đời sống của mối hay không cũng có một số điều cần thảo luận. ánh sáng ảnh hưởng nhiều hay ít đến mối còn tuỳ thuộc vào loài mối. Đối với các loài mối T.redemani, E. monoceros, E.ceylonicus thường bò lộ thiên trên mặt đất, một số loài khác như Coptotermes formosanus, Odontoternus ynnanensis thì chúng lại đắp đường mui để đến nguồn nước hoặc thức ăn. Trong cùng một loài mối các đẳng cấp khác nhau cũng chịu ảnh hưởng của ánh sáng khác nhau. Ví dụ đối với loài mối nhà Coptotermes formosanus thì mối cánh có tính xu quang (thích ánh sáng) rất mạnh, khi vũ hoá chúng bay ra khỏi tổ lập tức bâu tập trung đến các loại đèn, nhưng mối thợ, mối lính đi đến đâu đắp đường mui đến đó để tránh ánh sáng dọi vào cơ thể chúng. Trong quá trình gặm gỗ loài mối này thường chừa lại một lớp gỗ rất mỏng, một mặt giữ ẩm độ trong hang chúng đang hoạt động nhưng đồng thời cũng ngăn không cho ánh sáng lọt vào, bên cạnh hiện tượng trên, có một điều khác lạ là cùng loài mối này nếu mối đi trong ống tuýp thuỷ tinh thì chúng lại không đắp đường mui và ánh sáng vẫn chiếu vào mối bình thường. Có một điều các nhà mối học để đi đến thống nhất là ánh sáng đột ngột chiếu vào mối thì có sự phản ứng đối với mối làm cho chúng di tản đi và sau đó tập trung trở lại. Căn cứ vào đặc tính sinh học này của mối những người làm công tác diệt mối theo phương pháp lây nhiễm sẽ phun chế phẩm vào thời điểm mà mối tập trung vào trong hộp nhử có số lượng nhiều nhất.

+ Các chất hoá học: Mối là loài côn trùng rất mẫn cảm với các chất hoá học, ví dụ như DDT vừa độc với côn trùng lại có mùi hôi khác thường thì mối đắp đường vượt qua hoặc tránh xa, còn đường thực phẩm là một trong những chất hấp dẫn mối nên mối đánh hơi được chúng sẽ tập trung đến để ăn đường. Lợi dụng hiện tượng này những người làm công tác chống mối thường tẩm nước đường vào gỗ mồi để thu hút mối vào hộp rồi phun thuốc diệt chúng.

Trong quá trình dùng các hoá chất để diệt mối, điều chú ý là phải dùng đúng loại thuốc có hiệu lực diệt mối nồng độ thích hợp và đủ liều lượng thì sẽ đem lại hiệu quả cao, nếu làm ngược lại sẽ có hiệu quả thấp.

Vietmyiat - Theo tài liệu của TS Lê Văn Nông và TS Nguyễn Đức Khảm